Vựa hoa Gò Vấp trăm năm

mông mênh hương sắc bao đời nay. Nhưng rồi cơn sốt đất, bán mua dự án, công trường xây dựng kéo dài muốn nuốt trộng nghề trồng hoa. Không ít gia đình cố giữ lại phần vườn còn lại. Nhiều người khác đi thuê đất thế gian trồng hoa, làm cây cảnh, chẳng chịu bó tay.

Vời vợi sắc hoa

Cuộc giành giật giữa những người làm nghề trồng hoa ở Gò Vấp với tốc độ thị thành hóa quả là cam go. Những mùa hoa gắng gượng không chống cự được những con mắt cú vọ của thị trường đất đai. Hai mươi năm qua. Ngoái lại, hàng trăm hộ làm hoa tâng hẩng, lo âu. Gia đình nghệ nhân Trần Hồng (ở phường 14) có tới 4 đời sống bằng nghề trồng hoa, đã từng bươn trải với nghiệp dĩ hơn nửa thế kỷ qua. Ông bồi hồi kể, xưa lái buôn khắp nơi đổ về “ăn hoa” đông nghẹt, chật cứng cả sông Bến Cát bên gò cao (Gò Vấp). Vó ngựa kẻ thồ đi săn hàng lốc cốc hôm sớm, kéo dài cả tháng trời trước ngày Tết. Nhiều năm, mãi đến khi giao thừa kế cận vẫn còn khách đến đòi hoa, mang ra tàu biển, đưa đi nước ngoài. Ông vừa kể vừa rơm rớm nước mắt, vì nhớ quay nhớ quắt, một thuở nườm nượp cùng hoa. Hiện gia đình ông là một trong số ít hộ quyết tâm giữ đất làm nghề. Vườn hoa của nghệ nhân Trần Hồng rộng gần 2.000m, có đủ cả các giống như vạn thọ vô cương, hướng dương, mào gà, cúc, lan...

Vườn hoa xuân Gò Vấp.

Theo chân nghệ nhân Trần Hồng, còn có nghệ nhân Lê Minh Định ở phường 9 cũng trầy da sứt thịt vì những cánh hoa lan. Đất trồng chỉ còn chừng ngàn mét nhưng ông cất dàn nuôi hoa lan Cattleya (thường gọi là cát lan - được mệnh danh là Hoàng hậu của các loài hoa lan), có tới cả vạn chậu giống. Ông Định theo sự truyền dạy của cha - nghệ nhân Tư Trung từ khi còn bé. Nên khi tiếp quản sự nghiệp của gia đình, nghệ nhân Lê Minh Định có nguyên sẵn và đã đầu tư gia sản, đánh cược số với đặc chủng lan Cattleya. Ông tự nghiên cứu kỹ thuật trồng nuôi lan, dấn thân dựng nghiệp như một cuộc trôi dạt vô định. hôm sớm mày mò thể nghiệm nuôi cấy, nhân giống và hồi hộp dõi theo từng nhịp thở của cánh hoa. Mãi tới 4 năm mới thành công, cho ra đời những nhành hoa lan trước hết. Đó là bài ca mang tên Cattleya. Giống hoa lan được ông nhập từ Thái Lan và Đài Loan đã nở thắm với nắng gió miền Nam. Khi cây đầu tiên đã kết hoa, ông thức trắng đêm để ngắm nó, không muốn rời xa. Sau đó là những tháng năm nhộn nhịp khách tìm đến. Không những khách hàng ở Sài Gòn mà họ còn đến từ các tỉnh Bình Dương, Long An, Tiền Giang, Đà Nẵng... Ngôi nhà “Cattleya” của ông chật cứng người mỗi khi mùa xuân về.

Tôi có dịp ghé thêm vào trại hoa của cửa hàng Thanh Hiền ở ngõ 8, phường 11, càng thấy không khí đón xuân thật nờm nợp. Người người ngắm hoa. Xe vào “ăn hoa” xình xịch dọc con đường làng xưa. Hoa mai vẫn còn mím nụ nhưng đã bật ra những môi hoa vàng đặm đà. Những bông mai sẽ bung nở mai mốt. Các nghệ nhân đã khéo léo# bứt lá chừng nửa tháng nay để hoa nở đúng vào đêm 30, đón giao thừa. Khi ấy, hoa bung cánh và tỏa hương. Những vườn hoa kề bên cũng lao xao khách tìm đến. Ai nấy đều ngắm kỹ những chậu hoa mai vàng sẽ mua. Bởi xưa các cụ nói “Không có mai vàng, bất thành Tết phương Nam”. Mai vàng năm cánh biểu tượng cho “Ngũ Phúc Lâm Môn”. Mà người miền Nam tôn trọng “Hảo đức” nhất trong ngũ phúc. Đó là tấm lòng lương thiện, hiền hậu và trầm tĩnh. Đức chính là nguyên do của Phúc vậy. Mai vàng còn được gọi là mai hương, gắn bó với tính cách người phương Nam.

Những nghệ sĩ bonsai

Với sự thính nhạy trước cơ chế thị trường, các nghệ nhân trồng hoa ở Gò Vấp đã đi trước một bước, chuyển sang làm cây cảnh. Nhà hoa Cattleya của các nghệ nhân Lê Minh Định cùng vườn cây cảnh của nghệ nhân Trần Hồng là tiêu biểu, trong khi quỹ đất trồng hoa không còn được là bao. Nếu tính trong vòng hơn 10 năm trải nghiệm cuộc đổi mới này, Hội Sinh vật cảnh ra đời và hoạt động rất hăng hái. ngay thức thì, hàng ngũ nghệ nhân có tay nghề cao, khát khao đổi mới đã quy tụ, trình bày tiềm năng rất hiệu quả. hiệp tác xã làng hoa ra đời và chia làm hai mũi nhọn đi đồng thời. Làng hoa Gò Vấp là nơi lôi cuốn các nguồn hoa từ nhiều nơi, cung cấp cho gần một trăm cửa hàng, công ty kinh doanh hoa kiểng. Bên cạnh đó, đội ngũ nghệ nhân chuyên chế tạo, dựng tác phẩm bonsai từ những phôi mua từ các nơi hoặc tự mình ghép cấy được.

Nghệ nhân Lê Minh Định.

Quả là nhiều điều bất ngờ từ những bước đi nhạy cảm này. Hàng trăm vườn bonsai hình thành vì không cần nhiều diện tích cần như trồng hoa. Với diện tích vườn nhà, dù nhỏ cũng có thể tạo lập được những mô hình sinh sản cây cảnh khá phong phú. Nhiều nghệ nhân đã có tác phẩm gây tiếng vang lớn trong nghệ thuật sinh vật cảnh của TP.HCM. Đáng để ý, vườn nhà nghệ nhân Lý Hùng đã từng có cây thiên tuế với tuổi thọ 180 năm. Bên cạnh đó, một cặp Cần Thăng trên 120 tuổi trong vườn cây gia đình nghệ nhân Huỳnh Văn Thân miêu tả bàn tay tài hoa và sự sáng tạo độc đáo. Vui nhất là nghệ nhân Lê Văn Tịnh có cây khế tạo dáng trên 100 năm đã được định giá cao hàng chục triệu đồng. Nhưng có lẽ tay chơi kỳ công nhất là thiên đàng xương rồng của gia đình ông Lê Bạch Quang. Nghệ nhân này có hàng trăm chậu xương rồng được sưu tầm và tạo dáng vô tiền khoáng hậu. 70 tác phẩm của ông Bạch Quang đoạt huy chương các loại, trong hàng chục Hội thi Sinh Vật cảnh và Hội hoa xuân. Khi bàn luận với chúng tôi, nghệ nhân Trần Văn Thanh thanh minh thực tâm rằng, sự chuyển đổi từ một làng hoa cổ sang “Làng bonsai Gò Vấp” là một sự tâm tính khôn ngoan bởi buôn bán cây cảnh, cây phôi tạo dáng cho thu nhập còn hơn cả nghề trồng hoa.

Nhiều tay chơi bonsai đều tìm về đây để sưu tầm hoặc mua cây giống làm nguyên liệu sáng tác, tạo dáng cho cây khi còn “non tơ”. Một ý thức mới và không gian hoa rất độc đáo được hình thành từ làng hoa này. Bởi một lẽ sinh sản và kinh doanh bonsai diễn ra quanh năm chứ không như việc trồng hoa phải theo thời vụ. Chính nên chi, “Làng hoa Gò Vấp” giờ còn được gắn thêm thương hiệu “Làng bonsai Gò Vấp”. Sắc màu văn hóa của làng hoa Gò Vấp giờ khác hẳn chứ không còn tay lấm chân bùn, hớt hải lo chống sương muối cho hoa. Các nhà sinh sản cây cảnh thì ngồi nhà cũng có người tìm đến chọn hàng. Nhiều nhà vườn mở hẳn công ty kiêm luôn bán hoa và cây cảnh cũng như sản xuất cây phôi. Làng hoa Gò Vấp có một vóc dáng mới. Không khí náo nhiệt không cứ chỉ dịp xuân về mà còn diễn ra hàng ngày trên các tuyến đường phố Cây Trâm, Phan Huy Ích, ngã tư Nguyễn Văn Lượng-Nguyễn Oanh và hàng trăm vườn cây ở làng hoa xưa. hàng ngũ nghệ nhân đông đảo ở Gò Vấp đã làm nên thương hiệu, có tiếng trên toàn quốc về sáng tạo dáng hình, thiết kế các mẫu mã. Họ thực thụ là các nghệ sĩ với vũ điệu “bonsai”, biểu lộ ngôn ngữ mới trong nghệ thuật tạo hình cho cây.

Công viên hoa

Cho dù sự giao đấu giữa thị trường nhà đất với người trồng hoa ở Gò Vấp chưa đến hồi kết, nhưng chính quyền nơi đây đã dành hẳn một quỹ đất cho làng nghề để bảo tàng. Chính bởi vậy, “Công viên làng hoa Gò Vấp” ra đời (từ năm 2011) ngay tại số 1 đường Cây Trâm, phường 8 (diện tích rộng chừng 2,1ha). Đây là nơi họp chợ phiên, trở nên địa chỉ giao lưu của những người làm cây cảnh từ khắp nơi trở về. Phải nói đây là một “Công viên làng hoa” khá lớn và duy nhất trên toàn quốc hiện nay. Chợ hoa Tết hàng năm thường cuộn hàng chục ngàn người về mua hoa và cây cảnh. Những nghệ nhân giỏi luôn trực để gặp gỡ những bạn trẻ yêu nghệ thuật bonsai. Họ trả lời thảy những câu hỏi như: “Nhất hình, nhì thế, tam chi, tứ điệp” hoặc thế nào kỳ hoa dị thảo, hay dáng trụ, dáng huyền, hoặc thác đổ...

Rôm rả nhất phiên chợ hoa Tết phải kể đến quầy những bonsai mai vàng bên cạnh dãy hoa cúc vạn thọ. Mỗi cây mỗi dáng, khoe sắc hoa tươi thắm, sắc êm như tơ lụa. Đó là những thi phẩm do bàn tay của những người nghệ sĩ tạo nên, ban tặng cho đời. Tôi chợt thấy một cây mai dáng thác đổ, lấp ló những đốm nụ vừa hé nở, thật kỳ thú! Dưới thân chậu cảnh có khắc họa câu thơ, rằng: “Vàng mai trải nắng xuân về. Choàng vai em cõi ham mê đất trời”. Tôi ngẩn người ngỡ như đang mộng du trước những sắc hoa vàng rực rỡ trong hàng cây xanh.

Bài và ảnh: Vương Tâm

Phụ nữ có thai nên “yêu” sắt, acid folic

Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy suy dinh dưỡng bào thai là yếu tố góp phần làm tăng các bệnh như tăng áp huyết, đái tháo đường, bệnh thận và bệnh tim mạch khi trẻ trưởng thành. Người mẹ bị thiếu ăn hoặc ăn uống không hợp lý là duyên do của suy dinh dưỡng bào thai (trẻ đẻ ra có cân nặng < 2.500g).

Theo kết quả điều tra toàn quốc năm 2015 cho thấy 32,8% đàn bà có thai (PNCT), 25,5% nữ giới tuổi sinh đẻ (PNTSĐ), 27,8% trẻ con (TE) dưới 5 tuổi bị thiếu máu. Tỷ lệ thiếu máu cao nhất ở te dưới 24 tháng tuổi (42.7- 45%). PNTSĐ khu vực miền núi có tỷ lệ thiếu máu cao nhất (27.9%), khu vực nông thôn và thị thành có thiếu máu thấp hơn với tỷ lệ tương ứng là 26.3 và 20.8%. Thiếu máu do thiếu sắt chiếm tỷ lệ 63,6 % TE; 54,3% PNCT và 37,7% PNTSĐ các trường hợp thiếu máu. Thiếu sắt chiếm tỷ lệ 50,3% TE; 47,3% PNCT và 23,6% PNTSĐ.

nữ giới dễ bị thiếu máu thiếu sắt hơn nam giới vì dự trữ sắt của họ thấp do mất máu trong các kỳ kinh nguyệt. Khi có thai, dự trữ sắt trong thân thể nữ giới không đáp ứng đủ việc tạo hồng cầu, do sự tăng thể tích máu càng ngày càng nhiều để nuôi thai nhi. Bệnh thiếu máu ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe cả mẹ lẫn con.Người mẹ thiếu máu thường mỏi mệt, hoa mắt, chóng mặt, khó thở khi gắng sức, khi đẻ có nhiều rủi ro, tỷ lệ tử vong khi đẻ ở những người mẹ thiếu máu cao hơn so với bà mẹ thông thường.Người ta đã coi thiếu máu là một nhân tố nguy cơ trong sản khoa.

Đối với thai nhi, thiếu máu thường gây tình trạng đẻ non và tử vong lọt lòng cao. Thiếu máu dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh thường là do mẹ bị thiếu sắt nên lượng sắt dự trữ của thân thể trẻ thấp. Khi mang thai tổng lượng sắt cần > 1.000mg hay nhu cầu sắt hàng ngày là 59,2mg sắt yếu tố (so với 39,2mg/ngày ở đàn bà không có thai).

Cần phải bổ sung sắt, acid folic bằng đường uống

Ở nước ta, những kiến thức về trông nom sức khỏe bà mẹ khi mang thai đã được phổ thông rộng rãi. Tuy nhiên, trên thực tiễn, nhiều đàn bà không được tiếp cận đầy đủ những thông tin về dinh dưỡng hợp lý để chuẩn bị cho việc đón đứa con chào đời thông minh và khỏe mạnh. Theo kết quả của một số nghiên cứu, để hỗ trợ thai nhi phát triển tối ưu, các vi chất dinh dưỡng như sắt, acid folic, kẽm, canxi... và các vitamin đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Đây là vấn đề đang được quan hoài ở Việt Nam, vì tình trạng thiếu vi chất ở bà mẹ mang thai chưa được quan tâm đầy đủ. Bổ sung sắt, acid folic đầy đủ sẽ giúp cải thiện sức khỏe bà mẹ và thai nhi.

phụ nữ dễ bị thiếu máu thiếu sắt hơn nam giới do mất máu trong các kỳ kinh nguyệt

Sắt trong cơ thể có vai trò rất quan yếu vì đây là nguyên tố cấp thiết để tạo hồng cầu.Sắt có nhiệm vụ chuyên chở oxy và CO2 trong quá trình hô hấp, có vai trò quan yếu trong sự phát triển trí tuệ ở trẻ nhỏ.Sắt còn giúp bảo vệ cơ thể không bị nhiễm khuẩn vì sắt dự vào thành phần của một enzym trong hệ miễn nhiễm, sắt giúp biến đổi betacaroten thành vitamin A, giúp tạo collagen (giúp gắn kết các mô thân thể).Nếu sắt không được cung cấp đủ sẽ đưa đến thiếu máu thiếu sắt. Lượng sắt ở trẻ sơ sinh là 250mg, ở trẻ 1 tuổi khoảng 420mg và ở người trưởng thành khoảng 3.500mg - 4.000mg.

Acid folic (hay còn gọi là folat, vitamin B9) rất cấp thiết cho sự phát triển, phân chia tế bào và cho sự hình thành tế bào máu.Nhu cầu acid folic trung bình ở người trưởng thành 400µg/ngày. Nhu cầu này tăng lên trong thời kỳ mang thai (600µg/ ngày) để đáp ứng cho sự phân chia tế bào cũng như sự tăng kích thước của tử cung.

Acid folic rất cần cho quá trình tổng hợp nhân tế bào acid deoxyribo nucleic (AND), acid ribo nucleic (ARN) và protein; cho sự hình thành nhau thai; sự tăng trưởng của bào thai. Do số lượng tế bào hồng huyết cầu gia tăng theo sự gia tăng của khối lượng máu và do tăng thải folate qua nước tiểu trong khi mang thai, nên đàn bà mang thai thường hay thiếu acid folic. Sự thiếu hụt này sẽ làm thiếu máu hồng huyết cầu; nguy cơ sẩy thai cao; sinh non, sinh con nhẹ cân.

Đặc biệt, việc thiếu acid folic có thể gây khuyết tật ống thần kinh của thai nhi, gây nứt đốt sống và não úng thủy (não có nước). Nứt đốt sống là một khuyết tật, trong đó một bộ phận của một hay nhiều đốt sống không phát triển trót, làm cho một đoạn tủy sống bị lộ ra.Nứt đốt sống có thể xảy ra ở bất cứ đốt sống nào nhưng thường gặp ở dưới dây lưng và chừng độ nghiêm trọng tùy vào số mô tâm thần bị phô bày. Sự hoàn thiện của việc khép ống tâm thần chấm dứt vào ngày thứ 28 của thai kỳ. do vậy, bổ sung acid folic trước khi thụ thai mới có hiệu quả phòng ngừa khuyết tật ống thần kinh cho thai nhi.

Mỗi nữ giới mang thai đều có nguy cơ tiềm ẩn sinh ra những em bé bị nứt đốt sống, cho dù họ bao nhiêu tuổi, con so (lần đầu) hay con rạ (từ lần hai) mặc dầu lần mang thai trước đó bà mẹ đã sinh ra đứa trẻ khỏe mạnh. Tuy vậy, một số trường hợp đàn bà cần phải bổ sung acid folic (theo chỉ định của nhân viên y tế) sau:

- Tình trạng dinh dưỡng kém, bị sụt cân, ăn ít, khẩu phần ăn không cân đối, thiếu vi chất dinh dưỡng.

- Có thời đoạn không ăn được do mệt mỏi, chán ăn hay lo âu nhiều.

- Mới sẩy thai, hay thai chết lưu.

- Làm việc khó nhọc hoặc bị bao tay thần kinh.

- nữ giới đẻ dày, đẻ nhiều, có thể để lại hậu quả tình trạng dinh dưỡng kém, nên rất cần cung cấp đủ acid folic trước khi mang thai.

- Có tiền sử sinh con khiếm khuyết ống tâm thần.

- Nghiện cà phê, rượu hay thuốc lá.

Nhiều nghiên cứu lớn trên thế giới gần đây đã chỉ ra rằng, nồng độ acid folic đủ cao trong máu người mẹ rất cần thiết cho việc đóng ống thần kinh thường nhật ở thai nhi. Có thể ngăn ngừa 70% - 80% số trẻ bị quái đản ống thần kinh nếu trước và trong thời gian mang thai người mẹ được bổ sung acid folic đầy đủ.

Các giải pháp buồng thiếu sắt và acid folic

Ăn uống hợp lý, đa dạng các loại thực phẩm là biện pháp phòng thiếu vi chất tốt nhất. Trước và trong khi có thai, cần có khẩu phần ăn đủ số lượng và cân đối về chất lượng để đảm bảo cung cấp đủ vitamin, các khoáng chất và các nguyên tố vi lượng. Để phòng thiếu acid folic và sắt, nên ăn các loại thịt có màu đỏ như thịt lợn, thịt bò, gan, các loại rau có màu xanh thẫm như bông cải, các loại đậu, ngũ cốc. Để tăng quá trình chuyển hóa và tiếp thụ sắt, cần tăng cường vitamin C, nên cần ăn đủ rau xanh và hoa quả chín.

Nên ăn các loại thịt có màu đỏ như thịt lợn, thịt bò, gan, các loại rau có màu xanh thẫm như bông cải, các loại đậu, ngũ cốc

phụ nữ dự kiến mang thai, mang thai và cho con bú nên dùng thực phẩm có tăng cường sắt/acid folic để đảm bảo cung cấp đủ lượng sắt và acid folic hàng ngày, phối hợp với các vitamin và khoáng vật khác.

Bổ sung sắt, acid folic bằng đường uống: phụ nữ là đối tượng rất dễ bị thiếu sắt và acid folic và trong một số trường hợp, sự bổ sung hai chất dinh dưỡng này duyệt y ăn uống là không đủ, bởi thế, cần phải bổ sung bằng đường uống thuốc. đàn bà không mang thai bổ sung sắt/acid folic mỗi tuần 1 viên (60mg sắt nhân tố, 2.800µg acid folic) trong thời gian 3 tháng, nghỉ 3 tháng, sau đó đấu bổ sung 3 tháng.

PNCT cần uống bổ sung viên sắt/acid folic 1 viên/ngày (60mg sắt nguyên tố và 400µg acid folic) từ khi phát hiện có thai đến sau khi sinh 1 tháng. Để tránh tác dụng phụ (như buồn nôn, táo bón...) của viên sắt nên uống sau bữa ăn 1 - 2 giờ, sắt tiếp thu tốt khi trong khẩu phần ăn sử dụng những thực phẩm có nhiều vitamin C. Không uống sắt cùng với chè, cà phê vì chất tanin trong chè, cà phê sẽ giảm hấp thụ sắt.

ThS.BS. NGUYỄN TIẾN TUẤN