nhân Kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, xin gửi tới bạn đọc hình ảnh và ấn tượng về một người thầy đầy nhiệt huyết, song song, ông cũng là một vị lãnh đạo liêm chính, tận tụy và trung kiên của ngành y tế - GS.BS. Đỗ Doãn Đại.
Bức ảnh ghi lại cuộc rà soát thực địa của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, sau những trận bom Mỹ hủy diệt Bệnh viện Bạch Mai, tháng 12/1972. GS.BS. Đỗ Doãn Đại mặc áo blouse trắng, thứ 2 từ phải sang. Nguồn: Internet
Mùa hè năm 1956, Trường Cán bộ Y tế Trung ương, tọa lạc tại số nhà 138A Giảng Võ, Ba Đình, Hà Nội, khai học năm học mới. Hàng ngàn học viên, đủ mọi thành phần, đến từ nhiều vùng miền của giang sơn: miền Nam tụ họp, từ các chiến trận còn vương lại khói lửa chiến tranh, các học sinh từ Việt Bắc về, ở vùng tạm chiếm cũ đến, tất tật, đều hướng tới ngày khai giảng niên học mới sau ngày hòa bình lập lại chưa lâu. Dưới sự lãnh đạo của thầy Hiệu trưởng Trần Hữu Nghiệp, bác Nguyễn Thiện Chân, vị lão thành cách mệnh là bí thơ Đảng ủy cùng hàng ngũ nghiêm đường quân, dân y giàu máu nóng. Trong số học viên, Lớp Y sĩ khóa 7 dài hạn chiếm số đông nhất, có gần 500 người bao gồm các cán bộ nhiều ngành: lính chuyển ngành, thanh niên xung phong thời kỳ chống thực dân Pháp và đông đảo nhất là lớp học viên trẻ tuổi khắp Bắc, Trung, Nam. đội ngũ ba để lại ấn tượng nhất với chúng tôi là các sĩ quan quân y, mang binh phục tề chỉnh, áo đại quân bốn túi, trên hai cầu vai là 36 đường chỉ khâu máy đan chéo mà các vị hay gọi vui là “36 đường gian khổ”. Trong số đó, thầy Đỗ Doãn Đại được cắt cử dạy môn Dược lý có phong cách ấn tượng nhất. Ông thon cao, với đôi mắt sáng và giọng nói nhẹ nhàng, đầm ấm dễ gần. Thầy Đại luôn chú ý gắn kiến thức với thực tế giường bệnh. Một trong những thí dụ đến giờ chúng tôi luôn nhớ, khi thầy dạy về thuốc phiện và các chế phẩm của nó. Thầy nhấn mạnh, loại cây thuốc này có tác dụng mạnh, gây ức chế cảm giác đau, làm giảm nhu động các cơ đường tiêu hóa..., nên khi dùng phải cân nhắc cẩn thận, khi bệnh nhân có những cơn đau bụng cấp, nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hóa. Nếu vội sử dụng morphin - một chế phẩm từ cây thuốc phiện - khi chưa chẩn đoán loại trừ với bụng ngoại khoa như viêm ruột thừa cấp, thủng ruột, thủng dạ dày... - nó sẽ xóa hết các triệu chứng lâm sàng, dẫn đến chẩn đoán méo mó, làm cho căn bệnh tiến triển nặng lên, tiên đoán rất khó khăn, nhiều khi đe dọa tính mệnh người bệnh. Mặt khác, nếu sử dụng kéo dài, morphin nói riêng và các thuốc chiết xuất từ thuốc phiện, mà nay ta gọi là ma túy, sẽ gây nghiện ngập kèm theo các rối loạn nhân cách rất khó khắc phục.
Sau khi đảm đương vị trí Phó Hiệu trưởng Trường đại học Y Hà Nội, từ năm 1969, GS.BS. Đỗ Doãn Đại được bổ dụng làm Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai - bệnh viện đa khoa lớn nhất nước. Ông không chỉ quan tâm đến công tác quản lý điều hành, phục vụ người bệnh mang tính thường quy, mà còn để tâm đến những việc nhỏ nhất. Nhiều người vẫn nhắc lại việc ông luôn nhấc anh chị em y công để ý chống tắc cống thoát nước, giữ giàng vệ sinh ở từng khoa, giảm thiểu nhiễm trùng tại buồng bệnh, song song, quan tâm đến từng bữa ăn, giấc ngủ của bệnh nhân. Ông nhắc CBCNV cần có tình bi cảm yêu tôn trọng người bệnh, biết cách sẻ chia niềm vui, nỗi buồn của bệnh nhân.
Một ấn tượng còn lưu lại trong tâm tưởng mọi người là hình ảnh GS.BS. Đỗ Doãn Đại vẫn trụ vững tại bệnh viện trong suốt những ngày cuối năm 1972, khi Chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” diễn ra ác liệt, cùng quân dân Thủ đô đánh thắng cuộc ném bom hủy diệt 12 hôm sớm. Dưới làn mưa bom bão đạn của kẻ thù, ông luôn có mặt ở những nơi trọng yếu nhất. Ông đã cùng mọi người khẩn trương cứu sập, cứu sống nhiều đồng nghiệp và bệnh nhân trong đường hầm bị bom Mỹ đánh sập. Trên đống gạch ngói ngổn ngang sau trận bom, ông vắng tình hình bệnh viện với Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi Đại tướng xuống trực tiếp rà hiện trường, được Đại tướng biểu dương và cổ vũ rất thân tình. giải đáp phỏng vấn của phóng viên nước ngoài, khi họ hỏi, rằng đây có phải là sự lầm lẫn của tàu bay Mỹ(?!), GS.BS. Đỗ Doãn Đại thẳng thắn khẳng định, rằng nếu đó chỉ là 1 lần, nhưng đã 4 lần bệnh viện bị không lực Hoa Kỳ dội cả trăm quả bom, thì vững chắc là một hành động độc ác mọi rợ của kẻ xâm lăng với chủ định muốn làm nhụt ý chí quần chúng ta. Những hành động đó cần phải bị lên án mạnh mẽ và trừng phạt thích đáng.
Ông thật sự là anh quân nhân Cụ Hồ trung kiên, là nhân chứng sống mà quần chúng. # hết mực kính trọng, bạn bè quốc tế nể phục, quân thù phải sợ hãi.
Hòa bình lập lại, ông cùng mọi người bắt tay xây dựng lại bệnh viện trên đống đổ nát. Là người có tâm sáng và tầm nhìn xa, cùng lãnh đạo của ngành và bệnh viện, ông chủ trương phát huy mạnh mẽ nội lực, song song chú trọng việc hiệp tác quốc tế. Dưới sự lãnh đạo của ông, nhiều khu vực của bệnh viện đã được xây dựng lại và mở mang như Khoa Tim mạch, các Khoa Nội, Truyền nhiễm, Tâm thần kinh và nhiều khoa lâm sàng và cận lâm sàng, mở mang sự hợp tác có hiệu quả với các nước XHCN và các nước Nhật Bản, Thụy Điển, Pháp, Ý..., để bệnh viện trở nên trọng điểm y khoa đương đại, bề thế như hiện tại.
Năm 1981, đến từ Bệnh viện Bạch Mai, BS. Ngô Đức Bảo cùng là chuyên gia y tế ở Algérie đã nói với tôi về ấn tượng tốt đẹp của anh đối với GS.BS. Đỗ Doãn Đại cùng phu nhân của ông là BS. Phạm Thị Hoan. Anh Bảo kể, ông bà nhân thể hiện sự liêm khiết của người thầy thuốc, nhà lãnh đạo trong sạch, khi từ chối quà cáp biếu xén, được mọi người nể trọng.
Vào những năm 1990, GS.BS. Đỗ Doãn Đại phụ trách cương vị Vụ trưởng Vụ Khoa học Đào tạo (nay là Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo Bộ Y tế). Ông là vị lãnh đạo kiểu mẫu trong công việc, luôn biết lắng nghe quan điểm anh chị em trong Vụ, gần gũi chân tình với mọi người, tạo được sự đoàn kết gắn bó và sức vươn lên mạnh mẽ hoàn tất xuất sắc nhiệm vụ được giao, xây dựng Vụ trở thành đơn vị thi đua hàng đầu của cơ quan Bộ.
Gặp ông trong đám tang của người anh chúng tôi. Trong sổ tang, ông viết lời chia buồn tình thực, sâu sắc; tôi được biết ông từng học phổ thông với anh tôi và đều là học trò gần gụi của GS. Nguyễn Văn Hiếu. Dù đã ở tuổi xưa nay hiếm, nhưng tình cảm giữa hai người vẫn tình thực sâu sắc như thuở xa xưa. Trong tang lễ GS.TS. Nguyễn Trọng Nhân, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế, tôi được gặp thầy Đại với tình cảm đầy ắp tình người hết mực thuần khiết.
Sinh hoạt đời thường của GS.BS. Đỗ Doãn Đại thật bình dị. Dù đã ở tuổi 93, ông vẫn thường đi xe đạp đến dự các cuộc họp được Trường đại học Y Hà Nội mời, hoặc thăm hỏi bạn bè, đồng nghiệp cao tuổi và cũng là để đoàn luyện sức khỏe. Ông còn tự tay giặt áo quần, mà không dùng đến máy giặt! Vào ngày cuối tuần, tại ngôi nhà nhỏ trên phố Yết Kiêu, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, gia đình Giáo sư luôn giữ nếp họp mặt đoàn viên.
Phát huy truyền thống gia đình, một trong những người con của ông bà, GS.TS. Nhà giáo quần chúng. # Đỗ Doãn Lợi, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Y Hà Nội, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, chuyên gia hàng đầu của Viện Tim mạch học Việt Nam - một nhà khoa học có tâm, có tài, là niềm vui và kiêu hãnh không chỉ riêng của GS.BS. Đỗ Doãn Đại và BS. Phạm Thị Hoan, mà còn là nguồn vui và niềm kiêu hãnh của ngành y tế nước ta.
Xin thành tâm bày tỏ lòng hàm ân và kính chúc thầy sức khỏe. Kính chúc thầy cùng gia đình an vui, tiếp tục đóng góp những việc thiện nguyện cho đời.
Đặng Hiển
25 năm ấy vẫn còn nguyên vẹn
Tặng 12A4 và các học trò cũ
25 năm mới lại gặp nhau
Vẫn thoảng nét thơ ngây thuở nào
Bao gian lao, khổ cực, bươn trải
Không làm vẩn đi dòng sáng buổi đầu.
Có phải vì ta yêu cuộc sống,
Yêu con người, yêu sơn hà chúng ta
Và chính ta bằng trái tim, khối óc
Đã làm cho cây cỏ cũng thăng hoa?
12A4 ơi, tình ái thầy cô, mái trường, bè bạn
Vẫn còn nguyên lành trong trái tim Em.
Cũng như tôi, mái đầu bạc trắng
Mà tim tôi vẫn thắm đỏ nhiệt thành
Những bài văn, bài thơ đã là minh chứng
Cho ái tình tôi với cuộc sống và Em
Cho đến khi tôi không còn sống
Thì những vần thơ vẫn hát mãi ơn nghĩa.
Sự sống của tôi được truyền mãi từ Em.
7/10/2019
Lâm Đức Hùng
